روابط خویشاوندی پدری:
- باب (bab) = پدر
- دایک (dayk) = مادر
- مام (mam) = عمو
- پسمام (pesmam) = پسرعمو
- دۆتمام (dotmam) = دخترعمو
- ژنمام (jinmam) = زن عمو
- خال (xal) = دایی
- پسخال (pesxal) = پسردایی
- دۆتخال (dotxal) = دختردایی
- ژنخال (jinxal) = زن دایی
- مت (met) = عمه
- خالت (xalet) = خاله
روابط خانواده:
- برا (bira) = برادر
- خوشک (xwişk) = خواهر
- کوڕ (kur) = پسر
- کچ (keç) = دختر
- نەوە (newe) = نوه
- باپیر (bapîr) = پدربزرگ
- داپیر (dapîr) = مادربزرگ
روابط ازدواج:
- ژن (jin) = زن، همسر
- مێر (mêr) = شوهر
- خەسوو (xesû) = مادرزن
- خەزوور (xezûr) = پدرزن
- بووک (bûk) = عروس
- زاوا (zava) = داماد
- جاری (carî) = خواهر شوهر
- برازن (brazin) = زن برادر
- برژن (brajin) = همسر برادر
اصطلاحات دیگر:
- کەس و کار (kes û kar) = خویشاوندان
- مالبات (malbat) = خانواده
- بنەمال (binemal) = خاندان
نکته جالب اینکه در زبان کردی، برای هر نوع رابطه خویشاوندی یک اصطلاح خاص وجود دارد که نشاندهنده اهمیت روابط خانوادگی در فرهنگ کردی است. این دقت در نامگذاری روابط خویشاوندی، یکی از ویژگیهای منحصر به فرد زبان کردی است.
نسلهای خانواده:
- نەوی کوڕ (newî kur) = نوه پسری
- نەوی کچ (newî keç) = نوه دختری
- کچەزا (kiçeza) = فرزند دختر
- کوڕەزا (kureza) = فرزند پسر
- نەتیک (netîk) = نتیجه
- کەڤنەتیک (kevnetîk) = نبیره
روابط برادر و خواهر:
- برای گەورە (birayê gewre) = برادر بزرگ
- برای بچووک (birayê biçûk) = برادر کوچک
- خوشکا گەورە (xuşka gewre) = خواهر بزرگ
- خوشکا بچووک (xuşka biçûk) = خواهر کوچک
اصطلاحات مربوط به عروس و داماد:
- بووک تێنان (bûk tênan) = عروس آوردن
- بووکێ (bûkê) = عروس خانم (با احترام)
- زاڤایێ مالێ (zavayê malê) = داماد خانواده
- دەسگیران (desgîran) = نامزد
- بەربوو (berbû) = نامزد دختر
اصطلاحات مربوط به خویشاوندی سببی:
- هەڤژین (hevjîn) = همسر
- خەزووریژن (xezûrîjin) = همسر پدرزن/پدرشوهر
- زڕدایک (zirdayk) = نامادری
- زڕباب (zirbab) = ناپدری
- زڕبرا (zirbira) = ناب
اصطلاحات عمومی خویشاوندی:
- مەزن (mezin) = بزرگ خاندان
- پشتەمەزن (piştemezin) = جد بزرگ
- دووردەست (dûrdest) = خویشاوند دور
- خزم (xizm) = فامیل
- خزم و کەس (xizm û kes) = قوم و خویش
اصطلاحات مربوط به خانواده گسترده:
- مالبات (malbat) = خانواده بزرگ
- عەشیرەت (eşîret) = طایفه
- تایفە (tayfe) = طایفه
- بنەمالە (binemale) = دودمان
- رەچەلەک (reçelek) = نسب، تبار
این اصطلاحات نشان میدهد که زبان کردی چقدر در بیان روابط خویشاوندی غنی و دقیق است. هر کدام از این واژهها معنای خاص و دقیقی دارند و در موقعیتهای مختلف اجتماعی کاربرد دارند.
اصطلاحات مربوط به ازدواج:
- بووک بەری (bûk berî) = جهیزیه
- شیربایی (şîrbayî) = شیربها
- مارە کرن (mare kirin) = عقد کردن
- دەست گرتن (dest girtin) = نامزد کردن
- خوازبێنی (xwazbênî) = خواستگاری
- کەبین (kebîn) = مهریه
- شا باش (şa baş) = هدیه عروسی
اصطلاحات مربوط به کودکان:
- زارۆ (zaro) = بچه
- پیچەک (pîçek) = نوزاد
- سیتاڤ (sîtav) = بچه شیرخوار
- دایکتی (dayiktî) = مادری
- بابتی (babtî) = پدری
- زاڕۆتی (zarotî) = دوران کودکی
اصطلاحات مربوط به سن و جایگاه:
- کالیک (kalîk) = پیرمرد محترم خانواده
- پیرە (pîre) = پیرزن محترم خانواده
- ریش سپی (rîş spî) = ریش سفید، بزرگ قوم
- مەزناتی (meznatî) = بزرگی و سروری
- گەورەمال (gewremal) = بزرگ خانه
روابط معنوی و غیر خونی:
- برای ئاخرەتێ (birayê axiretê) = برادر دینی
- دایکا شیر (dayka şîr) = مادر رضاعی
- برای شیر (birayê şîr) = برادر رضاعی
- خوشکا شیر (xuşka şîr) = خواهر رضاعی
- کەفیل (kefîl) = سرپرست
اصطلاحات مربوط به خانواده همسر:
- هەڤال ژن (heval jin) = هوو
- جنیتی (jinitî) = زن بودن
- مێراتی (mêratî) = شوهر داری
- بووکینی (bûkînî) = عروس بودن
- زاڤاتی (zavatî) = دامادی
اصطلاحات مربوط به نسب و تبار:
- رەگەز (regez) = نژاد، تبار
- بنیات (binyat) = اصل و نسب
- توخم (toxim) = نژاد، اصل
- رەچەلەک (reçelek) = شجرهنامه
- دوودە (dûde) = نسل، دودمان
اصطلاحات مربوط به مراسم و آداب خانوادگی:
- شین (şîn) = عزاداری
- سەرەخوشی (serexweşî) = تسلیت
- پرسە (pirse) = مراسم ترحیم
- شایی (şayî) = جشن و شادی
- گەردی (gerdî) = مراسم حنابندان
اصطلاحات بیشتر مرتبط با فرهنگ و زندگی خانوادگی کردی:
اصطلاحات مرتبط با مراسم و آداب تولد:
- ناڤ لێنان (nav lênan) = نامگذاری
- بێشکێ (bêşkê) = گهواره
- زکماکی (zikmakî) = از بدو تولد
- پێچەک (pêçek) = قنداق
- دایەنی (dayenî) = دایگی، پرستاری از نوزاد
- بەرپرس (berpirs) = قابله، ماما
اصطلاحات مربوط به تربیت و پرورش:
- پەروەردە (perwerde) = تربیت
- راکرن (rakirin) = بزرگ کردن
- مەزن کرن (mezin kirin) = پرورش دادن
- هێلین (hêlîn) = آشیانه، خانه
- بەخێوکرن (bexêwkirin) = سرپرستی کردن
اصطلاحات مربوط به میراث:
- میرات (mîrat) = ارث
- پشک (pişk) = سهم
- بەش (beş) = بخش، سهم
- مافێ میراتێ (mafê mîratê) = حق ارث
- وەسیەت (wesîyet) = وصیت
اصطلاحات مربوط به احترام در خانواده:
- رێزدار (rêzdar) = محترم
- گەورە (gewre) = بزرگ، محترم
- مەزناهی (meznahî) = بزرگی
- خاتوون (xatûn) = خانم محترم
- بەڕێز (berêz) = جناب، محترم
اصطلاحات مربوط به روابط عاطفی:
- دلسۆز (dilsoz) = دلسوز
- خۆشەویست (xoşewîst) = عزیز، محبوب
- هەژی (hejî) = عزیز، گرامی
- گیان (gyan) = جان (خطاب محبتآمیز)
- دلۆڤان (dilovan) = مهربان
اصطلاحات مربوط به مسئولیتهای خانوادگی:
- سەرپەرشت (serpereşt) = سرپرست
- خودان مال (xudan mal) = صاحب خانه
- کەدبانوو (kedbanû) = کدبانو
- مالدار (maldar) = خانهدار
- بەرپرسیار (berpirsyar) = مسئول
اصطلاحات مربوط به جایگاه اجتماعی خانواده:
- بنەمال (binemal) = اصیل
- رەسەن (resen) = اصیل، نجیبزاده
- خانەدان (xanedan) = خاندان
- ئاغا (axa) = آقا، بزرگ
- بەگزادە (begzade) = بگزاده
اصطلاحات مربوط به وصلت و خویشاوندی:
- خزمایەتی (xizmayetî) = خویشاوندی
- پێوەندی (pêwendî) = ارتباط، پیوند
- تێکەلی (têkelî) = آمیختگی، وصلت
- هەڤالبەندی (hevalbendî) = همپیمانی
- خوێشی (xwêşî) = خویشی
اصطلاحات مربوط به مناسبتهای خانوادگی:
- دەعوەت (de'wet) = دعوت، مهمانی
- جڤات (civat) = مجلس، گردهمایی
- دیوان (dîwan) = دیوان، محل اجتماع
- کۆڕ (kor) = محفل
- بەزم (bezm) = بزم، مهمانی
در زبان کردی اصطلاحات متنوعی برای توصیف انواع مختلف خانواده وجود دارد
انواع خانواده از نظر ساختار:
1. **خانواده هستهای**:
- مالا بچووک (mala biçûk) = خانواده کوچک
- مالا سەرەکی (mala serekî) = خانواده اصلی
- مالباتا ساکار (malbata sakar) = خانواده ساده
2. **خانواده گسترده**:
- مالا مەزن (mala mezin) = خانواده بزرگ
- مالباتا فرەه (malbata fireh) = خانواده گسترده
- مالا گشتی (mala giştî) = خانواده جمعی
3. **خانواده چند نسلی**:
- مالا پشت بە پشت (mala pişt be pişt)
- مالباتا نفشی (malbata nifşî)
- مالا سێ نفشی (mala sê nifşî) = خانواده سه نسلی
از نظر سرپرستی:
- مالا بێ سەرپەرست (mala bê serperest) = خانواده بیسرپرست
- مالا ژن سەرپەرست (mala jin serperest) = خانواده با سرپرستی زن
- مالا پیاو سەرپەرست (mala pyaw serperest) = خانواده با سرپرستی مرد
از نظر اقتصادی:
- مالا دەولەمەند (mala dewlemend) = خانواده ثروتمند
- مالا هەژار (mala hejar) = خانواده فقیر
- مالا ناڤنجی (mala navincî) = خانواده متوسط
از نظر محل سکونت:
- مالا گوندی (mala gundî) = خانواده روستایی
- مالا باژێری (mala bajêrî) = خانواده شهری
- مالا کۆچەر (mala koçer) = خانواده کوچنشین
از نظر اصالت:
- مالا رەسەن (mala resen) = خانواده اصیل
- بنەمالا کەڤن (binemala kevn) = خانواده قدیمی
- مالا خانەدان (mala xanedan) = خانواده اشرافی
اصطلاحات مرتبط با وضعیت خانواده:
- مالا تێکەل (mala têkel) = خانواده مختلط
- مالا پەرتەوازە (mala pertewaze) = خانواده از هم پاشیده
- مالا نوو (mala nû) = خانواده تازه تشکیل شده
- مالا یەکگرتوو (mala yekgirtû) = خانواده متحد
اصطلاحات مربوط به روابط درون خانواده:
- مالا بەختەوەر (mala bextewer) = خانواده خوشبخت
- مالا ئارام (mala aram) = خانواده آرام
- مالا تەبا (mala teba) = خانواده هماهنگ
- مالا بێ کێشە (mala bê kêşe) = خانواده بدون مشکل
این اصطلاحات نشان میدهند که در فرهنگ کردی:
1. خانواده اهمیت ویژهای دارد
2. برای هر نوع خانواده اصطلاح خاصی وجود دارد
3. ساختار خانواده میتواند بسیار متنوع باشد
4. روابط درون خانواده بسیار مورد توجه است
آیا میخواهید در مورد هر کدام از این انواع خانوادهها توضیحات بیشتری بدانید؟
برچسبها: اموزش زبان کردی , اموزش زبان کرمانجی , واژه های اصیل کردی
