🔰
واژه های مرتبط با «زلزله» و «لرزش» در کُرمانجی

Erdhej (ئه‌ردهه‌ژ - اَردهَژ)

از دو بخش «Erd ئەرد» (زمین) و «هَژ» (هەژ Hej) به معنای «لرزش و تکان خوردنِ جانبی» که ریشه دو فعل (Hejîn/Hejiyan) (فعل لازم) و (Hejandin) (فعل متعدّی) است.

(Hejîn/Hejiyan) 
(Hejandin)
(هه‌ژین/هه‌ژیان): لرزش و تکان خوردن جانبی
(هه‌ژاندن): لرزاندن و تکان دادن جانبی

مثال (فعل لازم):
🔹Dema ku erdhej qewimî, qasî 20 çirkeyan erd dihejiya
 ده‌ما کو ئه‌ردهه‌ژ قه‌ومی، قاسی ۲۰ چرکه‌یان ئه‌رد دهه‌ژیا

ترجمه:
زمانی که زلزله اتفاق افتاد، به اندازه 20 ثانیه زمین تکان (جانبی) می خورد.

مثال (فعل متعدّی):
🔹Ba daran dihejîne
با داران دهه‌ژینه‌

ترجمه:
باد درختان را تکان (جانبی) می دهد.

🔸فعل های Hejîn/Hejandin (لازم و متعدّی) در فرهنگ لغت های کُردی به معنای «تکان خوردن در هوا» ترجمه شده اند.

Hejîn: Li hewa livîn
Hejandin: Li hewa livandin

🔹فعل های مترادف با Hejîn/Hejandin اینها هستند:

Livîn/Livandin لڤین/لڤاندن
تکان خوردن / تکان دادن
Lerizîn/Lerizandin له‌رزین/له‌رزاندن
لرزیدن/لرزاندن
Ricifîn/Ricifandin رجفین/رجفاندن
جنبیدن/جنباندن

اما هیچ یک از این فعل ها، حالت لرزش و تکانه های جانبی را همانند «هەژین و هەژاندن» (Hejîn/Hejandin) نمی توانند بیان کنند.

به نظر می رسد واژه «اهتزاز» در زبان عربی (باب افتعال) نیز ریشه در «هَژّ» داشته باشد و «ژ» تبدیل به «ز» و ریشه «ه.ز.ز» شده و سپس در قالب «باب افتعال» عربی به صورت «اهتزاز» در آمده و شکل و شمایل عربی به خورد گرفته باشد.

واژه «اهتزاز» در فرهنگ های لغت برای مفاهیم زیر به کار می رود:
حرکت از جانبی به جانبی
در هوا تکان خوردن، برافراشتن (مانند پرچم)
به حرکت درآمدن
و ...

🔹در گویش های میانی و جنوبی کُردی واژه ی «بوومەلەرزە Bûmelerze» برای «زلزله» (بوم لرز) مورد استفاده قرار می گیرد.

🔸واژه های زیر نیز مرتبط به افعال ذکر شده در این مطلب هستند:

Serlerzok (Xorasan)
سه‌رله‌رزۆک (در خراسان) 
کسی که لرزش دائمی سر دارد
Serhejhejok
سه‌رهه‌ژهه‌ژۆک: همان معنی ذکر شده در بالا
Serhejok
Lerzok

✍️#برات_قوی_اندام

👈کرمانجی‌زان 
🔹© @Kurmancizan